محمد حسن خان اعتماد السلطنه
132
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )
مداخله در امور دولتى نكرد . هرچه او را طلب داشتند و دعوت كردند نپذيرفت و انزوا اختيار نمود . غير از آللهيار خان آصف الدوله و عبد اللّه خان امين الدوله كسى لياقت صدارت كبرى نداشت كه مدعى قائم مقام باشد . اين دو نفر هم هريك بسببى در كنار بودند لهذا كار صدارت بالاستقلال با قائم مقام بود و نهايت اختيار و اقتدار كلى داشت . سنهء هزار و دويست و پنجاه و يك هجرى ، در عيد نوروز محمد شاه غازى در اريكهء خسروانى به سلام نشست شاهزادگان و بزرگان درگاه صف بركشيدند على - شاه ظل السلطان « 1 » خفتان خويش را پوشيد و آن تاج زر كه همه ساله به قانون داشت بر سر زد و از بيرون ايوان ، بر لب آبگير بايستاد و پادشاه را درود و تهنيت فرستاد و « به قربان خاك پاى مباركت شوم » گفتوشنود نمود ، اما شاهزاده محمد قلى ميرزاى ملكآرا « 2 » بدستآويز وجع پاى و شيخوخيت خويش به درون ايوان شده سلام داد و لختى دور تر از سرير گردون مسير نشست . قائم مقام چون اين بديد شاهزاده بهاء - الدوله « 3 » را به نزديك او رسول فرستاد و پيام داد كه ظل السلطان برادر اعيانى نايب -
--> ( 1 ) - ظل السلطان ، نام وى على شاه و پسر دهم فتحعليشاه ، ملقب به ظل السلطان است كه روز سهشنبه پنجم شهر شعبان سنهء يكهزار و دويست و ده هجرى متولد شد . او برادر اعيانى عباس ميرزا نايب - السلطنه است و مادر آن دو ، دختر فتحعلى خان قاجار دولو بود . ظل السلطان ، در سال 1243 هجرى ، حكمران يزد گرديد و پس از مرگ فتحعليشاه قبل از آنكه وليعهد رسمى ( محمد شاه ) از تبريز به پايتخت برسد ، به يارى برادران خود در 14 رجب 1250 در طهران بر تخت سلطنت جلوس كرد و سكه زد و خود را عادلشاه ناميد ، اما پس از 90 روز سلطنت ( و بقولى 40 روز ) مغلوب و روانهء مراغه و سپس اردبيل شد و عاقبت از اردبيل هم گريخت و به روسيه رفت . ( 2 ) - محمد قلى ميرزا ، ملكآرا ، پسر سيم فتحعلى شاه است ، در اشعار « خسروى » تخلص مىكرد . چهارشنبه 22 رمضان ، سال هزار و دويست و سه هجرى قمرى ، در قصبهء نوا متولد شد و او 46 فرزند داشت ( 23 پسر و 23 دختر ) ، نادر ميرزا مؤلف « تاريخ دار السلطنهء تبريز » از نوادگان اوست . وى در سال 1265 ق . دو سال پس از فوت محمد شاه در همدان بدرود حيات گفت . ( 3 ) - بهاء الدوله ، شاهزاده بهمن ميرزا ، پسر سى و هفتم فتحعلى شاه است . شب يكشنبه 23 شهر شوال سال 1226 ق . متولد شد ، چهار پسر و دو دختر داشت . وى در زمان سلطنت ناصر الدين شاه از دنيا رفت . از نوادگان وى امروز بعضى مصدر كار هستند و نام خانوادگى جهانسوزى را براى خود انتخاب كردهاند .